طراحی و تبیین مدل بیگانگی شغلی در شهرداری مشهد
کلمات کلیدی:
بیگانگی شغلی, نظریه دادهبنیاد, مدل بومی, کارکنان شهرداری, شهرداری مشهدچکیده
هدف پژوهش حاضر، طراحی و تبیین یک مدل بومی و یکپارچه برای بیگانگی شغلی در شهرداری مشهد با شناسایی شرایط علی، عوامل زمینهای و مداخلهگر، راهبردها و پیامدهای مرتبط با این پدیده بود. این پژوهش از نظر هدف، اکتشافی و توسعهای–کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی بود که با استفاده از نظریه دادهبنیاد و طرح نظاممند اشتراوس و کوربین انجام شد. جامعه پژوهش شامل کارکنان و مدیران شهرداری مشهد با بیش از 10 سال سابقه کاری بود که 20 نفر از آنان به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و نمونهگیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته عمیق 45 تا 90 دقیقهای گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. روایی یافتهها از طریق روایی صوری، روایی محتوایی، روایی سازه و بازبینی مشارکتکنندگان بررسی شد و نسبت روایی محتوا 0.78 به دست آمد. همچنین، پایایی کدگذاری از طریق توافق بین دو کدگذار ارزیابی شد که میزان توافق 86 درصد بود. تحلیل دادهها به استخراج 142 کد باز، 28 کد محوری و 9 مقوله اصلی منجر شد. بیگانگی شغلی بهعنوان پدیده محوری مدل شناسایی گردید و شرایط علی آن شامل فرسودگی و خستگی روانی و عاطفی، اضطراب و مکانیسمهای دفاعی، کاهش اعتماد و تعهد سازمانی، کاهش انگیزه، اثربخشی و نوآوری، و مسائل سلامت روان و جسم بود. فرهنگ و روابط سازمانی و ساختارهای مدیریت و تصمیمگیری بهعنوان عوامل زمینهای و پیامدهای سازمانی و عملکردی، فشارهای مدیریتی و کاهش مسئولیتپذیری و همکاری تیمی بهعنوان شرایط مداخلهگر شناسایی شدند. راهبردهای حاصل شامل بهبود سلامت روان و جسم، افزایش انگیزه و اثربخشی شغلی و تقویت تعهد سازمانی بود. مدل نشان داد تداوم بیگانگی شغلی با کاهش تعهد و مشارکت، افت عملکرد، افزایش تمایل به ترک شغل، کاهش انگیزه و افسردگی همراه است. بیگانگی شغلی در شهرداری مشهد پدیدهای چندبعدی و حاصل تعامل متقابل عوامل روانشناختی، سازمانی و مدیریتی است؛ بنابراین، کنترل آن مستلزم مداخلات همزمان در حوزه سلامت روان کارکنان، شفافیت و مشارکت در تصمیمگیری، فرهنگ سازمانی، نظام انگیزشی و حمایت مدیریتی است. مدل بومی ارائهشده میتواند بهعنوان چارچوبی برای تشخیص، پیشگیری و مدیریت بیگانگی شغلی در شهرداریها و سایر سازمانهای عمومی مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Aykara, A., & Gök, F. A. (2025). A Spirituality-Based Group Work Intervention Reduces the Sense of Alienation Among Female Turkish Social Work Students: A Randomized Trial. Research on Social Work Practice, 35(8), 925-941. https://doi.org/10.1177/10497315241279748
Bahri, S. (2009). Occupational stress and its relationship to professional alienation among doctors working in public hospitals https://www.researchgate.net/publication/335652636_OCCUPATIONAL_STRESS_AND_JOB_SATISFACTION_AMONG_DOCTORS_WORKING_IN_PUBLIC_AND_PRIVATE_HOSPITALS_IN_MYANMAR
Bhatnagar, J., & Aggarwal, P. (2020). Meaningful Work as a Mediator Between Perceived Organizational Support for Environment and Employee Eco-Initiatives, Psychological Capital and Alienation. Employee Relations, 42(6), 1487-1511. https://doi.org/10.1108/er-04-2019-0187
Chen, P., Sparrow, P., & Cooper, C. (2021). The Impact of Person-Environment Fit on Organizational Withdrawal Behaviors: The Mediating Role of Work Alienation. Journal of Vocational Behavior, 125, 103528.
Dadkhah, A., & Qeitani, A. (2021). The role of organizational commitment, Islamic work ethics, and job alienation in the relationship between job and organizational satisfaction with the likelihood of employee lawbreaking. Scientific Quarterly of NAJA Supervision and Inspection, 15(55). https://www.sid.ir/paper/378820/fa
Ebrahimi, E., & Shomali, S. (2020). Reflection of Workplace Loneliness on Alienation and Withdrawal from Work. Organizational Culture Management, 18(3), 561-584.
Esmaeili, A., Rahimi, F., & Nadaf, M. (2021). Studying the effect of organizational coaching on workplace counterproductive behaviors: mediating role of positive organizational climate (Vol. 21). Tarbiat Modares University. https://mri.modares.ac.ir/article_430.html?lang=en
Fahy, A., McCartney, S., Fu, N., & Roche, J. (2024). Investigating the Indirect Impact of Transformational Leadership on Performance and Work Alienation: Evidence From School Principals Navigating COVID-19. Leadership & Organization Development Journal, 45(5), 877-898. https://doi.org/10.1108/lodj-04-2022-0199
Golparvar, M., Vaseghi, Z., & Javadian, Z. (2011). Structural model of abusive supervision, role burden, burnout, and job alienation. Quarterly Journal of Productivity Management, 5(19), 117-125.
Katıtaş, S. (2026). Unpacking the Effect of Organizational Silence on Teachers’ Turnover Intention: The Mediating Role of Work Alienation. Sage Open, 16(1). https://doi.org/10.1177/21582440251414812
Mukhopadhyay, S. (2024). Using Alienation to Understand the Link Between Work and Capabilities. Journal of Human Development and Capabilities, 25(1), 151-169. https://doi.org/10.1080/19452829.2023.2300626
Nadi, M., & Shojaee, M. (2019). Relationship Between Perception of Bullying in the Workplace, Job Self-Alienation, Organizational Support With the Intention to Leave Work and the Role of Mediator of Forced Citizenship Behavior. Journal of Applied Sociology, 30(1), 167-188.
Nazan, K. (2018). Evaluating the relationship between work engagement, work alienation and work performance of healthcare professionals. International Journal of Healthcare Management. https://doi.org/10.1080/20479700.2018.1453969
Osiichuk, D. (2022). The Driver of Workplace Alienation or the Cost of Effective Stewardship? The Consequences of Wage Gap for Corporate Performance. Sustainability, 14(13), 8006. https://doi.org/10.3390/su14138006
Sulphey, M. M., & Jasim, K. M. (2025). Perceived Anomie, Organizational Silence, Compulsory Organization Citizenship Behavior, and Workplace Alienation as Antecedents of Knowledge Hiding. Knowledge and Process Management, 32(4), 174-189. https://doi.org/10.1002/kpm.70001
Tajvaran, M., & Saif, M. H. (2017). A Causal Model of Work Alienation Based on Quality of Work Life and Organizational Justice with an Emphasis on the Mediating Role of Conflict, Organizational Commitment, and Job Attachment among Physical Education Teachers in Shiraz. Sport Management Studies, 9(43), 61-80.
Üngüren, E., & Arslan, S. (2020). The Relationship Between Psychological Contract Breach and Work Alienation. 327-352. https://doi.org/10.4018/978-1-7998-1474-0.ch018
Wang, G., Zhang, H., & Bian, J. (2025). The effect of professional identity on Chinese teachers' turnover intentions: The mediating role of work alienation and the moderating role of job autonomy. Acta Psychologica, 260, 105486. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105486
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Milad Darabi (Author); Vahid Mirzaei; Hamed Khorasani Targhi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
