شایستگی سواد دیجیتالی اعضای هیات علمی:رویکرد کیفی مبتنی بر مرور ادبیات
کلمات کلیدی:
سواد دیجیتالی, شایستگی سواد دیجیتالی, اعضای هیات علمیچکیده
استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به طور تصاعدی در تمام جنبههای زندگی بشر رشد کرده است. در این فرآیند پیشرفت تکنولوژیکی و تحول اجتماعی، بخش آموزش، به ویژه آموزش عالی، نمیتواند منفعل بماند. برعکس، باید نقش رهبری را در کمک به توسعه کشور ایفا کند. در این میان اساتید نیازمند فرآیند آموزش و توسعه مستمر هستند. لذا هدف اصلی پژوهش حاضرشناسایی شایستگی سواد دیجیتالی اعضای هیات علمی بود. رویکرد پزوهش کیفی و مبتنی بر مرور ادبیات در یک دوره زمانی مشخص (2020 تا 2025) انتخاب شده است. در این پژوهش مقالات مرتبط در اسکوپوس و وب آف ساینس با استفاده از کلمات کلیدی از پیش تعریف شده جستجو شد. فرآیند بررسی از چارچوب موارد گزارش برگزیده برای مرورهای سیستماتیک (PRISMA) پیروی کرد که در نهایت بعد از اعمال معیارهای غربالگری 22 مقاله انتخاب شد. پس از گردآوري داده¬ها، يافته¬ها و نتايج پژوهش¬ها به تفكيك استخراج و مورد تحليل و بررسي قرار گرفت. در تحلیل مضمون، مباحث مهم مطرح شده در متن استخراج شدند. نتایج حاصل از این مرور ادبیات بر اساس شاخصهای شایستگی سواد دیجیتالی که شامل چهار شایستگی به نامهای شایستگی استفاده از دستگاههای دیجیتالی (توانایی استفاده از فناوریهای نوظهور، حذف و نصب نرم افزار کاربردی مورد نیازو...)، شایستگی در یافتن اطلاعات دیجیتالی از منابع مختلف (جستجوی منابع یادگیری مختلف را از طریق دستگاههای دیجیتالی، ایجاد و اصلاح منابع دیجیتالی خود را بر اساس نیازو...)، شایستگیهای دانش و مهارت با استفاده از محصولات دیجیتالی (درک فن آوریهای جدید، استفاده موثر از فناوریهای جدید در کار آموزشی و پژوهشی، استفاده از ابزارهای تکنولوژیک برای تولید و انتشار دانش، استفاده از ابزارهای مدیریت محتوا برای یادگیری و کار مشترک و...) و شایستگیهای مربوط به نگرشها در استفاده از دستگاههای دیجیتالی (استفاده از دستگاههای دیجیتالی برای اهداف یادگیری، داشتن نگرش و اطلاعات کافی در مورد حق کپی رایت و...)، تشریح شده است. دانشگاهها و موسسات آموزش عالی میتوانند از نتایج به دست آمده در زمینه توانمند سازی اعضای هیات علمی در جهت توسعه شایستگیهای سواد دیجیتالی استفاده نمایند. همچنین دانشگاهها و موسسات آموزش عالی از نتایج بدست آمده برای تعیین اولویتهای شایستگیهای سواد دیجیتالی اعضای هیات علمی میتوانند استفاده نمایند.
دانلودها
مراجع
Audrin, B., Audrin, C., & Salamin, X. (2024). Digital skills at work - conceptual development and empirical validation of a measurement scale.
Technol. Forecast. Soc. Change, 202, 123279. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123279
Basantes-Andrade, A., Casillas-Martín, S., Cabezas-González, M., Naranjo-Toro, M., & Guerra-Reyes, F. (2022). Standards of Teacher Digital
Competence in Higher Education: A Systematic Literature Review. Sustainability, 14(21), 13983. https://doi.org/10.3390/su142113983
Basilotta-Gómez-Pablos, V., Matarranz, M., Casado-Aranda, L. A., & Otto, A. (2022). Teachers' digital competencies in higher education: a
systematic literature review. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 19(1), 8.
https://doi.org/10.1186/s41239-021-00312-8
Cabero-Almenara, J., Romero-Tena, R., & Palacios-Rodríguez, A. (2020). Evaluation of teacher digital competence frameworks through
expert judgement: The use of the expert competence coefficient. Journal of New Approaches in Educational Research (NAER Journal),
9(2), 275-293. https://doi.org/10.7821/naer.2020.7.578
Çebi, A., & Reisoğlu, İ. (2020). Digital competence: A study from the perspective of pre-service teachers in Turkey. Journal of New
Approaches in Educational Research (NAER Journal), 9(2), 294-308. https://doi.org/10.7821/naer.2020.7.583
Chahuán-Jiménez, K., Lara-Yergues, E., Garrido-Araya, D., Salum-Alvarado, E., Hurtado-Arenas, P., & Rubilar-Torrealba, R. (2025). Cluster
Analysis of Digital Competencies Among Professors in Higher Education. Frontiers in Education, 10, 1499856.
https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1499856
Cuadrado, A. M. M., Sánchez, L. P., & Torre, M. J. (2020). Las competencias digitales docentes en entornos universitarios basados en el
Digcomp. Educ. Rev., 36, e75866. https://doi.org/10.1590/0104-4060.75866
Dias-Trindade, S., Moreira, J. A., & Ferreira, A. G. (2020). Assessment of university teachers on their digital competences. Qwerty Open
Interdisciplinary Journal of Technology, Culture and Education, 15, 50-69. https://doi.org/10.30557/QW000025
Díaz-Arce, D., & Loyola-Illescas, E. (2021). Competencias digitales en el contexto COVID 19: una mirada desde la educación. Revista innova
educación, 3(1), 120-150. https://doi.org/10.35622/j.rie.2021.01.006
Díaz, D. J. M. (2020). Comunicación grupal en Whatsapp para el aprendizaje colaborativo en la coyuntura COVID-19. Hamut’ay, 7(2), 34-45.
https://doi.org/10.21503/hamu.v7i2.2131
ElSayary, A. (2023). The impact of a professional upskilling training programme on developing teachers' digital competence. Journal of
Computer Assisted Learning, 39(4), 1154-1166. https://doi.org/10.1111/jcal.12788
Hernández, D. J., Sánchez, P. M., & Giménez, F. S. S. (2021). La Competencia Digital Docente, una revisión sistemática de los modelos más
utilizados. RIITE Revista Interuniversitaria de Investigación En Tecnología Educativa, 105-120. https://doi.org/10.6018/riite.472351
Herrera-Lillo, A., & Urrejola-Contreras, G. (2025). Assessing Digital Competence Among Health Science Undergraduates: a Critical Analysis.
Revista de Investigación e Innovación en Ciencias de la Salud, 7(1), 1-18. https://doi.org/10.46634/riics.349
Inamorato dos Santos, A., Chinkes, E., Carvalho, M. A., Solórzano, C. M., & Marroni, L. S. (2023). The digital competence of academics in
higher education: is the glass half empty or half full? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 20(1), 9.
https://doi.org/10.1186/s41239-022-00376-0
Joya, L. G., Merchán, M. A. M., & Barrera, E. A. L. (2025). Development and strengthening of teachers' digital competence: Systematic
review. Contemporary Educational Technology, 17(1), ep555. https://doi.org/10.30935/cedtech/15744
Kryukova, N. I., Chistyakov, A. A., Shulga, T. I., Omarova, L. B., Tkachenko, T. V., Malakhovsky, A. K., & Babieva, N. S. (2022). Adaptation of
higher education students' digital skills survey to Russian universities. Eurasia J. Mathem. Sci. Technol. Educ., 18, em2183.
https://doi.org/10.29333/ejmste/12558
Kure, A., Brevik, L., & Blikstad-Balas, M. (2022). Digital skills critical for education: Video analysis of students' technology use in Norwegian
secondary English classrooms. J. Comput. Assist. Lear., 39, 269-285. https://doi.org/10.1111/jcal.12745
Lan, H., Bailey, R. P., & Hoe, T. W. (2024). Assessing the digital competence of in-service university educators in China: A systematic literature
review. Heliyon. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e35675
López-Nuñez, J. A., Alonso-García, S., Berral-Ortiz, B., & Victoria-Maldonado, J. J. (2024). A systematic review of digital competence
evaluation in higher education. Education Sciences, 14(11), 1181. https://doi.org/10.3390/educsci14111181
Lund, B. D., Wang, T., Mannuru, N. R., Nie, B., Shimray, S. R., & Wang, Z. (2023). ChatGPT and a new academic reality: artificial intelligencewritten research papers and the ethics of the large language models in scholarly publishing. J. Assoc. Inf. Sci. Technol., 74, 570-581.
https://doi.org/10.1002/asi.24750
Mejías-Acosta, A., D'Armas Regnault, M., Vargas-Cano, E., Cárdenas-Cobo, J., & Vidal-Silva, C. (2024). Assessment of digital competencies
in higher education students: development and validation of a measurement scale. In Frontiers in Education, 9, 1497376.
https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1497376
Parsakia, K., Rostami, M., & Saadati, S. M. (2023). Validity and reliability of digital self-efficacy scale in Iranian sample. Journal of Adolescent
and Youth Psychological Studies (JAYPS), 4(4), 152-158. https://journals.kmanpub.com/index.php/jayps/article/view/1151
Ramos, A., Casado, E., & Sevillano, U. (2023). Evaluating digital literacy levels among students in two private universities in Panama. South
Florida J. Dev., 4, 1869-1886. https://doi.org/10.46932/sfjdv4n5-003
Reisoğlu, İ. (2022). How Does Digital Competence Training Affect Teachers' Professional Development and Activities? Technology,
Knowledge and Learning, 27(3), 721-748. https://doi.org/10.1007/s10758-021-09501-w
Sandoval, C. H. (2020). La educación en tiempo del Covid-19 herramientas TIC: El nuevo rol Docente en el fortalecimiento del proceso
enseñanza aprendizaje de las prácticas educativas innovadoras. Revista Docentes 2.0, 9(2), 24-31.
https://doi.org/10.37843/rted.v9i2.138
Schleicher, A. (2020). The Impact of COVID-19 on Education: Insights from "Education at a Glance 2020". OECD Publishing.
https://eric.ed.gov/?id=ED616315
Sotelo-Núñez, A. C., Herrera Rojas, J. J., Herrera Rojas, M. Z., & López-Regalado, O. (2024). Competencia digital en estudiantes universitarios:
una revisión sistemática. Horizontes, 8, 1781-1800. https://doi.org/10.33996/revistahorizontes.v8i34.833
Stofkova, J., Poliakova, A., Stofkova, K. R., Malega, P., Krejnus, M., Binasova, V., & Daneshjo, N. (2022). Digital skills as a significant factor of
human resources development. Sustainability, 14, 13117. https://doi.org/10.3390/su142013117
Wulan, R., Sintowoko, D. A. W., Resmadi, I., & Yenni, S. (2023). Digital skills in education: Perspective from teaching capabilities in
technology. Proceedings of the 9th Bandung Creative Movement International Conference on Creative Industries (BCM 2022),
Bandung, Indonesia. https://doi.org/10.1201/9781003372486-80
Zhang, X., Sazalli, N. A. H., Miskam, M., & Nadjwa, N. (2024). Improving Teachers' Digital Competence in Higher Education: A Systematic
Literature Review. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 13(1).
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2024 زهرا کاکویی (نویسنده); صمد برزویان شیروان ; علی خورسندی طاسکوه, مرتضی طاهری, مهدی واحدی (نویسنده)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 می باشد.