شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های حکمرانی عملیاتی در سازمان تأمین اجتماعی

علی اصغر داوودی; غلامرضا معمارزاده طهران; زهرا مقیمی; یوسف محمدی مقدم

نویسندگان

علی اصغر داوودی گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-7028-7726
غلامرضا معمارزاده طهران گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-8800-0149
زهرا مقیمی گروه مدیریت دولتی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3797-6192
یوسف محمدی مقدم گروه مدیریت قضائی، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-1697-0522

کلمات کلیدی:

حکمرانی عملیاتی, سازمان تامین اجتماعی, اداره امور عمومی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت‌بندی مؤلفه‌های حکمرانی عملیاتی متناسب با ساختار، مأموریت‌ها و الزامات سازمان تأمین اجتماعی انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش‌شناسی، پژوهشی آمیخته با طرح اکتشافی متوالی و مبتنی بر پارادایم استقرایی–قیاسی بود. در بخش کیفی، جامعه پژوهش را خبرگان دانشگاهی و سازمانی حوزه مدیریت و حکمرانی تشکیل دادند که 18 نفر با روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی و تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از فرایند کدگذاری و نرم‌افزار MAXQDA 2020 تحلیل شدند. در بخش کمی، مؤلفه‌های استخراج‌شده در قالب پرسشنامه دلفی فازی در اختیار خبرگان قرار گرفتند و طی دو مرحله ارزیابی شدند. روایی و پایایی ابزار با استفاده از نسبت روایی محتوا، ضریب کاپای کوهن و آزمون مجدد بررسی و تأیید شد. همچنین کفایت داده‌ها با شاخص KMO و آزمون بارتلت ارزیابی گردید. نتایج تحلیل کیفی و دلفی فازی به شناسایی و تأیید 15 مؤلفه حکمرانی عملیاتی منجر شد. در مرحله دوم دلفی، بیشترین مقادیر فازی‌زدایی‌شده به‌ترتیب مربوط به طراحی ساختار سازمانی (0.969)، ارزش‌های حکمرانی (0.965)، سیاست‌گذاری و جهت‌گیری کلان (0.952)، رهبری و تعهد مدیریت ارشد (0.941)، مدیریت ریسک و کنترل داخلی (0.937)، حکمرانی داده (0.933) و توسعه فناوری اطلاعات (0.932) بود. سایر مؤلفه‌ها نیز مقادیری بالاتر از 0.895 کسب کردند. اختلاف مقادیر فازی‌زدایی‌شده میان دو مرحله برای تمامی مؤلفه‌ها کمتر از 0.1 بود که بیانگر دستیابی به اجماع خبرگان و ثبات قضاوت‌ها در خصوص مؤلفه‌های شناسایی‌شده بود. یافته‌ها نشان داد حکمرانی عملیاتی در سازمان تأمین اجتماعی ماهیتی چندبعدی دارد و استقرار اثربخش آن مستلزم توجه هم‌زمان به ساختار سازمانی، ارزش‌های حکمرانی، جهت‌گیری راهبردی، مدیریت ریسک، ظرفیت‌های مدیریتی، فناوری و حکمرانی داده است؛ با این حال، طراحی مناسب ساختار سازمانی و نهادینه‌سازی ارزش‌های حکمرانی از جایگاه برجسته‌تری برخوردارند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Almazrouei, F., Sarker, A. E., Zervopoulos, P., & Yousaf, S. (2024). Organizational Structure, Agility, and Public Value-Driven Innovation Performance in the UAE Public Services. Heliyon, 10(13). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e33261

Alshurideh, M. T., Alrawabdeh, W. A., El Khatib, M., Alshurideh, A., Al Kurdi, B., Hamadneh, S., & Alzoubi, H. M. (2024). Digital Evolution and Smart Governance: Shaping Global Supply Chain Efficiency. International Scientific Conference Management and Engineering, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-89889-1_3

Attard-Frost, B., Brandusescu, A., & Lyons, K. (2024). The Governance of Artificial Intelligence in Canada: Findings and Opportunities from a Review of 84 AI Governance Initiatives. Government Information Quarterly, 41(2), 101929. https://doi.org/10.1016/j.giq.2024.101929

Batool, A., Zowghi, D., & Bano, M. (2025). AI Governance: A Systematic Literature Review. Ai and Ethics, 5(3), 3265-3279. https://doi.org/10.1007/s43681-024-00653-w

Buell, R. W., Porter, E., & Norton, M. I. (2021). Surfacing the Submerged State: Operational Transparency Increases Trust in and Engagement with Government. Manufacturing & Service Operations Management, 23(4), 781-802. https://doi.org/10.1287/msom.2020.0877

Cosens, B., Doremus, H., Ruhl, J., Soininen, N., & Gunderson, L. (2023). Operationalising Adaptive Governance: A Research Agenda. In Handbook on Adaptive Governance (pp. 15-34). https://doi.org/10.4337/9781800888241.00011

Ding, J., Zhang, G., & Sun, M. (2023). Megaproject Governance Research in China: A Review and Visual Analysis from the Whole Life Cycle Perspective. Buildings, 13(6), 1443. https://doi.org/10.3390/buildings13061443

Elamer, A. A., Ntim, C. G., Abdou, H. A., & Pyke, C. (2020). Sharia Supervisory Boards, Governance Structures and Operational Risk Disclosures: Evidence from Islamic Banks in MENA Countries. Global Finance Journal, 46, 100488. https://doi.org/10.1016/j.gfj.2019.100488

Faghihi, A., Memarzadeh Tehran, G., & Karami, H. (2022). Smart City Challenges in the Context of Operational Governance.

Ferlie, E., & Pollitt, C. (2020). Title of Chapter. In Book Title. Oxford University Press.

Fredson, G., Adebisi, B., Ayorinde, O. B., Onukwulu, E. C., Adediwin, O., & Ihechere, A. O. (2024). Modernizing Corporate Governance through Advanced Procurement Practices: A Comprehensive Guide to Compliance and Operational Excellence. International Journal of Judicial Law, 3(1), 36-57. https://doi.org/10.54660/IJJL.2024.3.1.36-57

Ghaffari, P., Alvani, S. M., & Arabi, A. (2025). Designing a Future Governance Model Based on Desirable Administrative Performance in Iran Using a Systematic Review of the Scientific Literature. Governance and Development, 5(3), 5-30. https://doi.org/10.22111/jipaa.2025.474255.1202

Hill, M., & Hupe, P. (2021). Implementing Public Policy: An Introduction to the Study of Operational Governance.

Karami, H., Faghihi, A., & Memarzadeh Tehran, G. (2024). Designing an Operational Governance Model for the Smart City. Iranian Public Administration Studies, 7(2), 175-206. https://doi.org/10.22034/jipas.2024.368996.1504

Sancha, C., Gutierrez-Gutierrez, L., Tamayo-Torres, I., & Gimenez Thomsen, C. (2023). From Corporate Governance to Sustainability Outcomes: The Key Role of Operations Management. International Journal of Operations & Production Management, 43(13), 27-49. https://doi.org/10.1108/IJOPM-01-2022-0043

Sayan, M. M., & Bueechl, J. (2025). Embedding AI Governance in Organizations: A Multi-Level Approach to Responsible AI Use. Procedia Computer Science, 270, 4144-4154. https://doi.org/10.1016/j.procs.2025.09.539

Schmoltzi, C., & Wallenburg, C. M. (2012). Operational Governance in Horizontal Cooperations of Logistics Service Providers: Performance Effects and the Moderating Role of Cooperation Complexity. Journal of Supply Chain Management, 48(2), 53-74. https://doi.org/10.1111/j.1745-493X.2011.03262.x

Zarei, M., Karimi, H., & Rahimi, F. (2023). An Operational Governance Model in Iranian Public Organizations. Public Administration Quarterly, 15(4), 25-50.