تحول بانکداری در عصر فناوری‌های مالی نوین: آینده‌پژوهی مدیریت منابع و مصارف با رویکرد کیفی

صغری  جعفری; حجت الله سالاری; علی  امیری; سعید  مرادپور

نویسندگان

صغری جعفری گروه حسابداری و امور مالی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندر عباس، ايران نویسنده https://orcid.org/0009-0001-9252-2396
حجت الله سالاری گروه حسابداري، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. https://orcid.org/0009-0001-2679-2806
علی امیری گروه حسابداری و امور مالی، واحد بندرعباس ، دانشگاه آزاد اسلامی، بندر عباس، ايران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3557-5272
سعید مرادپور گروه حسابداری و امور مالی، واحد بندرعباس ، دانشگاه آزاد اسلامی، بندر عباس، ايران نویسنده https://orcid.org/0009-0004-3326-195X

کلمات کلیدی:

آینده پژوهی, بانکداری, فن‌آوری‌های مالی نوین

چکیده

هدف پژوهش حاضر، ارائه الگویی آینده‌نگر برای تبیین مدیریت منابع و مصارف در نظام بانکی ایران مبتنی بر کاربرد فناوری‌های مالی نوین و شناسایی عوامل علّی، محوری، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردی و پیامدی مؤثر بر این فرایند بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل خبرگان دانشگاهی حوزه‌های مالی، حسابداری و علوم بانکی و نیز مدیران باتجربه بانکی بودند که به شیوه نمونه‌گیری هدفمند-نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد؛ اشباع نظری در مصاحبه سیزدهم حاصل شد و مصاحبه‌ها برای اطمینان از کفایت داده‌ها تا 18 نفر ادامه یافت. داده‌ها با استفاده از فرایند مقایسه مداوم و سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل و در قالب مدل پارادایمی نظریه داده‌بنیاد یکپارچه شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد آینده مدیریت منابع و مصارف بانکی حاصل تعامل نظام‌مند شش دسته عامل است. شرایط علّی بر ضرورت مدیریت هزینه و سرمایه‌گذاری، انطباق مقرراتی، تحلیل بازار و رفتار مشتری و ارتقای نوآوری و کارایی تأکید داشتند. فناوری و نوآوری همراه با مدیریت و انطباق، هسته محوری تحول را تشکیل دادند. تغییر الگوهای تأمین مالی، تحول دیجیتال، تغییر انتظارات مشتریان و الزامات پایداری، بستر این تحول را فراهم می‌کنند؛ درحالی‌که شرایط اقتصادی، محدودیت‌های زیرساختی، مخاطرات امنیتی و سایبری و عوامل فرهنگی، اجتماعی و قانونی می‌توانند مسیر آن را تسهیل یا محدود کنند. راهبردهای فناورانه، مدیریت ریسک و امنیت اطلاعات، توسعه منابع انسانی و تجربه مشتری، سرمایه‌گذاری پایدار و همکاری نهادی، به پیامدهایی شامل افزایش کارایی عملیاتی، کاهش هزینه‌ها، تقویت اعتماد مشتری و توسعه بازارها و فرصت‌های درآمدی منتهی می‌شوند. آینده موفق بانکداری مبتنی بر فناوری‌های مالی نوین صرفاً به پذیرش فناوری وابسته نیست، بلکه مستلزم رویکردی یکپارچه، سیستمی و آینده‌نگر است که هم‌زمان ابعاد فناورانه، مدیریتی، اقتصادی، نظارتی، انسانی و امنیتی را در مدیریت منابع و مصارف در نظر گیرد. مدل ارائه‌شده می‌تواند چارچوبی برای تصمیم‌گیری راهبردی، سیاست‌گذاری تحول دیجیتال و هدایت سرمایه‌گذاری‌های فناورانه بانک‌ها فراهم آورد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abedini, M., Mirsepasi, N., & Haghnashenas, F. (2018). The Role of Human Resource Management in Enhancing Organizational Social Capital: Based on a Futures Studies Approach. Management Futures Studies (Management Research), 29(115), 67-72. https://sid.ir/paper/366405/fa

Al-Ajlouni, A. (2018). Financial Technology in Banking Industry: Challenges and Opportunities International Conference on Economics and Administrative Sciences (ICEAS 2018), https://doi.org/10.2139/ssrn.3340363 https://doi.org/10.2139/ssrn.3340363

AlMomani, A. A., & Alomari, K. F. (2021). Financial Technology (FinTech) and Its Role in Supporting the Financial and Banking Services Sector. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 11(8), 1793-1802. https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v11-i8/10625

Cavalcante, T. C. N., & Costa, A. P. C. S. (2019). Resource Allocation with Time Series DEA Applied to Brazilian Federal Saving Banks. Economics Bulletin, 39(2), 1384-1392.

de Abreu, E. S., Kimura, H., & Sobreiro, V. A. (2019). What Is Going on with Studies on Banking Efficiency? Research in International Business and Finance, 47, 195-219. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2018.07.010

Delangizan, S., Nouri, S., & Soheili, K. (2022). The Role of Modern Financial Technologies (FinTechs) in Monetary Base Uses in Iran. Monetary and Financial Economics(29), 116-157. https://doi.org/10.22067/mfe.2023.68784.1029

Doan, N. T., Hoang, D. P., & Pham, A. H. T. (2020). Media Reputation: A Source of Banks' Financial Performance. International Journal of Bank Marketing, 38(6), 1399-1419. https://doi.org/10.1108/IJBM-02-2020-0047

Elia, G., Stefanelli, V., & Ferilli, G. B. (2023). Investigating the Role of FinTech in the Banking Industry: What Do We Know? European Journal of Innovation Management, 26(5), 1365-1393. https://doi.org/10.1108/EJIM-12-2021-0608

Elsaid, H. M. (2023). A Review of Literature Directions Regarding the Impact of FinTech Firms on the Banking Industry. Qualitative Research in Financial Markets, 15(5), 693-711. https://doi.org/10.1108/QRFM-10-2020-0197

Khadivar, A., Salehabadi, Z., Salemi, S., & Rahmani, A. (2023). Designing an Expert System for Managing Bank Resources and Expenditures. Financial Management Strategy(2), 29-52.

Khazaei, H., Faezi Razi, F., & Vakil al-Roaya, Y. (2022). A Model for the Adoption of Modern Financial and Banking Technologies. Strategic Management Studies Quarterly.

Liu, Y., Abdul Rahman, A., Imna Mohd Amin, S., & Ja'afar, R. (2025). Navigating FinTech and Banking Risks: Insights from a Systematic Literature Review. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1-16.

Manta, O., Vasile, V., & Rusu, E. (2025). Banking Transformation Through FinTech and the Integration of Artificial Intelligence in Payments. Fintech, 4(2), 13. https://doi.org/10.3390/fintech4020013

Moghni, H., Nasehifar, V., & Nategh, T. (2019). How the Expansion of Financial Technologies Affects the Improvement of Financial Services Performance. Financial Economics (Financial Economics and Development), 13(49), 183-212.

Moharram Judi, N., Barghi Oskouei, M. M., & Ranjpour, R. (2021). Examining the Effect of Economies of Diversification in Bank Facilities on the Return Measures of Selected Banks in Iran. Applied Theories of Economics, 8(1), 55-88. https://sid.ir/paper/1048724/fa

Mousavi, S. E., & Monjazeb, M. R. (2020). An Optimal Model of Bank Resources and Expenditures with Emphasis on the Role of Risk Management: A Comprehensive Criterion and Sequential Unconstrained Minimization Approach. Financial Management Strategy, 8(2), 23-40.

Nosouhian, M., Foroughi Abari, M., & Rostami, A. (2025). The Impact of FinTech Development on Diversification of Bank Activities. Journal of Development and Capital. https://jdc.uk.ac.ir/article_4875.html?lang=en

Panahi, B. (2021). Futures Studies of Talent Management in Iranian Government Organizations. Management of Government Organizations, 10(1), 139-154. https://sid.ir/paper/1038633/fas

Phan, D. H. B., Narayan, P. K., Rahman, R. E., & Hutabarat, A. R. (2020). Do Financial Technology Firms Influence Bank Performance? Pacific-Basin Finance Journal, 62, 101210. https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2019.101210

Rubini, A. (2017). FinTech in a Flash: Financial Technology Made Easy (Kindle Edition ed.). https://doi.org/10.1515/9781547401055

S., A. (2025). Revolutionizing Banking: The Role of AI and Fintech Innovations in Modernizing Traditional Financial Systems. International Journal for Multidisciplinary Research, 7(2). https://doi.org/10.36948/ijfmr.2025.v07i02.37082

Saade, M. R. M., Yahia, A., & Amor, B. (2020). How Has LCA Been Applied to 3D Printing? A Systematic Literature Review and Recommendations for Future Studies. Journal of Cleaner Production, 244, 118803. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.118803

Shahchera, M., & Dehghan Niri, A. (2019). Strategies for Managing Resources and Expenditures to Control Liquidity Risk in Iran. Studies in Banking Management and Islamic Banking, 4(Fall), 1-30.

Shahveisi, F., Taremi, S., Kheirallahi, F., & Taherabadi, A. A. (2020). Presenting a Model for Improving Banks' Financial Performance Based on Modern Financial Technologies. Financial Accounting Knowledge, 7(4), 57-96.

Sharif Abu Karsh, Y. A. (2020). The New Era of Financial Technology in Banking Industry. Journal of Southwest Jiaotong University, 55(4). https://doi.org/10.35741/issn.0258-2724.55.4.54

Shirali, A., & Heydari Heratmeh, M. (2026). Examining the Effect of FinTech Innovation on Risk-Taking with the Moderating Role of Banking Heterogeneity: Evidence from Iranian Banks. Computational Economics Quarterly, 4(3).

Tam, P. T. (2025). Impacting innovation culture on fintech development and financial stability at commercial banks in Vietnam. Journal of Corporate Accounting & Social Change, 2442-2456. https://doi.org/10.64753/jcasc.v10i4.3275

Varma, P., Nijjer, S., Sood, K., Grima, S., & Rupeika-Apoga, R. (2022). Thematic Analysis of Financial Technology (FinTech) Influence on the Banking Industry. Risks, 10(10), 186. https://doi.org/10.3390/risks10100186

Xie, M., & Deng, H. (2025). FinTech and Traditional Banking Performance in China. Sage Open, 15(4). https://doi.org/10.1177/21582440251387934

Xu, F., Kasperskaya, Y., & Sagarra, M. (2025). The impact of FinTech on bank performance: A systematic literature review. SSRN Electronic Journal