طراحی و اعتبارسنجی مدل نوآوری باز در شرکت‌های هوانوردی دانش‌بنیان مستقر در پارک‌ها و مراکز رشد ایران

رضا  خسروی; حسنعلی آقاجانی; مجید  اشرفی

نویسندگان

رضا خسروی گروه مدیریت، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-6472-2593
حسنعلی آقاجانی گروه مدیریت صنعتی، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران https://orcid.org/0000-0003-3993-345X
مجید اشرفی گروه حسابداری، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-9088-4310

کلمات کلیدی:

نوآوری باز, شرکت‌های هوانوردی دانش‌بنیان, ظرفیت جذب, تنظیم‌گری, تاب‌آوری نوآورانه, هم‌آفرینی ارزش

چکیده

هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتبارسنجی مدل نوآوری باز در شرکت‌های هوانوردی دانش‌بنیان مستقر در پارک‌ها و مراکز رشد ایران بود تا ابعاد کلیدی، مؤلفه‌ها و روابط ساختاری مؤثر بر شکل‌گیری نوآوری باز در این صنعت پیچیده، فناورمحور و مقررات‌محور شناسایی و تبیین شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی بود. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 17 نفر از خبرگان دانشگاهی، مدیران و متخصصان شرکت‌های هوانوردی دانش‌بنیان گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شد. در بخش کمی، مدل استخراج‌شده با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته و روش مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) بر روی 150 نفر از مدیران و کارشناسان مرتبط اعتبارسنجی شد. نتایج تحلیل مضمون به شناسایی هشت بُعد اصلی شامل زیست‌بوم‌پیوندی فناورانه، گذرگاه‌های جذب دانش بیرونی، معماری درون‌شرکتی جذب و تبدیل، زیرساخت اعتماد، محرمانگی و تنظیم‌گری، گلوگاه‌گشایی آزمون و اعتبارسنجی، تاب‌آوری نوآورانه در برابر محدودیت‌ها، بروندادهای هم‌آفرینی صنعتی و چرخش بیرونی دانش و فناوری منجر شد. نتایج مدل ساختاری نشان داد تمامی ابعاد شناسایی‌شده اثر معناداری بر مدل نوآوری باز داشتند و مدل از برازش کلی مطلوبی برخوردار بود (GOF=0.425). همچنین، بیشترین ضرایب مسیر مربوط به معماری درون‌شرکتی جذب و تبدیل، تاب‌آوری نوآورانه و زیرساخت اعتماد و تنظیم‌گری بود. مدل نوآوری باز در شرکت‌های هوانوردی دانش‌بنیان ایران پدیده‌ای چندبعدی است که تنها به تعاملات بیرونی وابسته نیست، بلکه به ظرفیت‌های درونی سازمان، سازوکارهای جذب و تبدیل دانش، زیرساخت‌های اعتماد و تنظیم‌گری و توان سازگاری با محدودیت‌های محیطی وابستگی دارد. بنابراین، توسعه نوآوری باز در این شرکت‌ها نیازمند رویکردی بومی، شبکه‌محور و قابلیت‌محور است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Amiri, S., & Davari, A. (2022). Designing a Model of Enablers for Implementing Open Innovation in Knowledge-Based Companies. Karafarin Scientific Quarterly, 19(2), 137-161. https://doi.org/10.48301/kssa.2021.295991.1634

Antonelli, G. A., Di Prisco, D., & Leone, M. I. (2026). Trust in Open Innovation: An Integrated Model Based on a Systematic Literature Review. R&D Management, 56(1), 37-54. https://doi.org/10.1111/radm.70007

Asgarshamsi, N., Aghajani, H. A., & Mohseni Kiasari, M. (2024). Framework of Factors Explaining the Success of Open Innovation from the Perspective of Innovation Networks. Innovation Management, 13(2), 1-36. https://doi.org/10.22034/imj.2024.442562.2789

Beltramino, N. S., Madrid-Guijarro, A., & Garcia-Perez-de-Lema, D. (2026). Enhancing Open Innovation in Argentine SMEs: The Role of Intellectual Capital Dimensions. Journal of Management and Governance, 1-25. https://doi.org/10.1007/s10997-025-09773-9

Canini, D., Tjonndal, A., & Vicentini, F. (2026). Open Innovation Ecosystems: A Scoping Review and Conceptual Model for Sport Management. Managing Sport and Leisure, 1-19. https://doi.org/10.1080/23750472.2026.2620493

Danesh Kohan, H., Elyasi, M., Pilevari, N., & Tabatabaei Bafghi, S. M. (2015). Investigation and Prioritization of Key Success Factors of Innovation in Iran's UAV Industry. Innovation Management, 4(4), 103-107. https://www.nowavari.ir/article_15364.html

Fallah Tabar Malekshah, R., Delafrooz, N., Shahroudi, K., & Shabgoo Monsef, S. M. (2024). Designing a Business Commercialization Model for Iran's Air Navigation Industry Services. Innovation Management in Defense Organizations, 7(3), 45-72. https://doi.org/10.22034/qjimdo.2024.440591.1659

Foladvand, N., Yaman Khan, N., & Mojibi, T. (2022). Open Innovation Implementation Model in Knowledge-Based Companies of Tehran Province. Interdisciplinary Studies of Strategic Knowledge, 12(47), 251-280. https://doi.org/10.1001.1.24234621.1401.12.47.10.2

Jha, S., & Basu, S. (2025). Knowledge Spillovers Between R&D-Driven Incumbents and Start-Ups in Open Innovation: A Systematic Review and Nomological Network. Journal of Knowledge Management, 29(2), 588-638. https://doi.org/10.1108/JKM-05-2024-0563

Kamfiroozi, M. H., Ghaseminejad, Y., & Saberi, E. (2024). Analysis of the Innovation System Ecosystem in Military Organizations. Innovation Management in Defense Organizations, 7(4), 67-100. https://doi.org/10.22034/qjimdo.2024.467033.1693

Kanaan, S. M., Manteghi, M., & Khamseh, A. (2023). Identifying Components of an Open Innovation Maturity Model in Iran's Defense Industries Based on Meta-Synthesis Method. Value Creation in Business Management, 3(3), 158-179. https://doi.org/10.22034/jvcbm.2023.404151.1126

Majchrzak, A., Bogers, M. L., Chesbrough, H., & Holgersson, M. (2023). Creating and Capturing Value from Open Innovation: Humans, Firms, Platforms, and Ecosystems. California Management Review, 65(2), 5-21. https://doi.org/10.1177/0008125623115883

Marullo, C., Shapira, P., & Di Minin, A. (2024). Enhancing SME Innovation Across European Regions: Success Factors in EU-Funded Open Innovation Networks. Technological Forecasting and Social Change, 201, 123207. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123207

Mehri, V., & Maleki, M. H. (2025). Providing a Framework for the Resilience of the Aviation Industry in Iran. Management Improvement, 19(4), 34-60. https://doi.org/10.22034/jmi.2025.522691.3206

Mubarak, M. F., Evans, R., Shabbir, M., Ghobakhloo, M., Petraite, M., & Jucevicius, G. (2026). Driving New Product Development Performance: The Mediating Role of Absorptive Capacity in Open Innovation for SMEs. Journal of Manufacturing Technology Management, 37(3), 641-656. https://doi.org/10.1108/JMTM-11-2024-0642

Ranaei Kard Shooli, H., Kazemi, M., Alimohammadlou, M., & Askarifar, K. (2025). Organizational Determinants of Open Innovation: A Scientometric Analysis. Industrial Technology Development Quarterly, 23(60), 33-52. https://doi.org/10.22034/jtd.2025.2035374.1944

Remneland Wikhamn, B., & Styhre, A. (2023). Open Innovation Ecosystem Organizing from a Process View: A Longitudinal Study in the Making of an Innovation Hub. R&D Management, 53(1), 24-42. https://doi.org/10.1111/radm.12537

Scaringella, L., & Scaringella, M. (2025). Disentangling the Human Aspects of Open Innovation: The Mediation of Absorptive Capacity and the Moderation of Knowledge Tacitness. Journal of Knowledge Management, 29(6), 1914-1950. https://doi.org/10.1108/JKM-07-2024-0840

Shafiei Nikabadi, M., Moghaddam, A., Mirhosseini, V., & Daraei, M. (2025). Designing a Digital Open Innovation Ecosystem Based on Knowledge Management in Knowledge-Based Companies. Industrial Management Perspective, 15(2), 251-271. https://doi.org/10.48308/jimp.15.2.251

Talebi, D., Esmaeili, M. J., & Moezzi Khah Tehran, A. (2022). Investigating the Effect of Knowledge Management Capabilities on Innovation Performance with the Mediating Role of Open Innovation: A Case Study of Pardis Science and Technology Park. Industrial Management Perspective, 12(2), 253-277. https://doi.org/10.52547/jimp.12.2.253

Xu, P., Tang, M., Chen, J., & Brem, A. (2023). The Influence of Open Innovation on the Synergistic Innovation Capability of Chinese Manufacturing Firms: The Mediating Role of Tacit Knowledge Acquisition. Management Decision, 63(8), 2679-2699. https://doi.org/10.1108/MD-07-2022-0997